Zanim przedstawię historię Oddziału ZNP w Szprotawie, nawiąże krótko do powstania naszej organizacji związkowej.

Historia ZNP sięga 1905 roku.

Przed I wojną światową ruch związkowy nauczycieli rozwijał się równolegle w różnych częściach kraju. 1 października 1905 roku w Pilaszkowie obecnie woj. łódzkie

odbył się zjazd nauczycieli, na którym powołano do życia Związek Nauczycieli Ludowych, od którego wywodzi się ZNP. Jest to najstarszy związek zawodowy w Polsce

a początki jego są nierozerwalnie związane z walką nauczycieli o prawo nauczania w języku polskim. 28 grudnia 1905 roku w Krakowie utworzono Krajowy Związek Nauczycielstwa

Ludowego Galicji, zrzeszający nauczycieli ze szkół w zaborze austriackim. Prezesem został Stanisław Nowak, późniejszy prezes ZNP.

W czasie I wojny światowej Związek wspierał Legiony m.in. finansowo, a w latach 1918 - 1921 prezes Stanisław Nowak przekazywał fundusze Związku na wsparcie wysiłku

zbrojnego oraz oddał lokale w siedzibie Związku w Rynku Głównym w Krakowie na użytek Legionów Piłsudskiego.

Józef Piłsudski już przed I wojną światową miał kontakty z twórcami Związku Stanisławem Nowakiem i Julianem Smulikowskim, którzy wspierali Legiony.

W maju 1921 roku Marszałek Józef Piłsudski został honorowym członkiem Związku i otrzymał legitymację z numerem 4.

Od samego początku ruchów związkowych nauczycieli, które ostatecznie połączyły się tworząc najpierw nazwę Związek Nauczycieli Ludowych a od 1930 r.

Związek Nauczycielstwa Polskiego cele i środki działania były bardzo zbieżne z tymi, które są zapisane w aktualnym Statucie ZNP.

Już 1 lipca 1926 roku przy wsparciu Józefa Piłsudskiego została uchwalona ustawa autorstwa Juliana Smulikowskiego wiceprezesa ZNP, "

O stosunkach służbowych nauczyciel", która była prekursorką obecnej "Karty Nauczyciela".

Przed drugą wojną światową a dokładnie 4 czerwca 1939 roku ZNP ufundował polskiej armii samolot.

Na lotnisku w Świdniku prezes ZNP Zygmunt Nowicki przekazał marszałkowi Edwardowi Śmigłemu - Rydzowi samolot RWD-8 ,

ZNP przekazał także ponad 1 mln zł na cele związane z obronnością państwa.

Wraz z rozpoczęciem II wojny światowej ZNP, tak jak wszystkie polskie organizacje, został przez Niemców zdelegalizowany, ale już w październiku 1939 roku zaczął działać

w podziemiu pod nazwą Tajna Organizacja Nauczycielska (TON). TON, to nie tylko tajne komplety, to wojenny kryptonim ZNP.

Oprócz organizacji tajnego nauczania, świadczyła pomoc dla nauczycieli, ukrywała poszukiwanych przedstawicieli inteligencji, pomagała osadzonym w obozach koncentracyjnych i więzieniach.

Po II wojnie światowej, 6 lutego 1945 roku, mimo wielu wątpliwości związanych z powojenną władzą, Prezydium TON podjęło uchwałę o wznowieniu jawnej działalności ZNP.

Prezesem ZNP został Czesław Wycech.

Na tzw. Ziemiach Odzyskanych po II wojnie światowej, czyli już jesienią 1945 r. w każdych powiatach zaczął powstawać Związek Nauczycielstwa Polskiego.

W Szprotawie zebranie organizacyjne powiatowego oddziału ZNP odbyło się w lokalu Inspektoratu Szkolnego 10 listopada 1945 r. Obecnych było 13 nauczycieli.

Zebranie rozpoczął Inspektor Szkolny Antoni Zychowicz, który w krótkich słowach przypomniał zadania ZNP. Następnie przystąpiono do wyboru Prezydium.

Na przewodniczącego Pow. Oddz. ZNP wystawiono kandydaturę Kol. Walkowiaka Zygmunta, którego wybrano jednogłośnie. Na sekretarza ZNP wybrano kol. Zychowicza Zbigniewa,

na skarbnika kol. Przybylskiego Józefa, delegatem na Okręgowy Zjazd ZNP we Wrocławiu wybrany został sekretarz Powiatowego Oddziału ZNP kol. Zychowicz Zbigniew,

a delegatem na Walny Zjazd ZNP w Bytomiu wybrano kierownika Szkoły Powszechnej w Przemkowie kol. Kabzę Henryka.

W skład zarządu wchodził jeszcze kierownik Szkoły Powszechnej Syrycki Stanisław.

Drugie zebranie ZNP w Szprotawie odbyło się dopiero 21 września 1946 r.

Zebranie odbyło się w Szkole Powszechnej w Szprotawie. Obecnych było 35 członków.

W związku z powołaniem Walkowiaka Zygmunta na członka Powiatowej Rady Narodowej przystąpiono do wyboru nowego prezesa Powiatowego Oddziału ZNP. Zgłoszono dwie kandydatury:

1. Kol. Zdzisława Dąbrowicza,

2. Kol. Stanisława Kwietnia.

Prezesem wybrano kol. Zdzisława Dąbrowicza ilością 23 głosów (dyr. Szkoły w Niegosławicach). W oddzielnym głosowaniu na zastępcę wybrano kol. Stanisława Kwietnia ilością 27 głosów.

W swoim przemówieniu Kol. Zdzisław Dąbrowicz wygłosił jak na tamte czasy znamienne i bardzo odważne słowa, cytuję

„ Polskę demokratyczną będziemy budować na oświacie a nie na przekonaniach politycznych”, za które otrzymał gromkie brawa.

Prezesem był krótko, bo już w marcu 1947 r. został powołany na stanowisko Inspektora Szkolnego. To stanowisko również pełnił krótko i zniknął z terenu pow. szprotawskiego.

Po ponad 50 latach jego wnuk znalazł na naszej stronie internetowej informację o jego działalności na ternie pow. szprotawskiego i zadzwonił do Oddziału ZNP z prośbą o informację

o działalności dziadka na terenie Szprotawy. Od wnuka dowiedziałem się, że ze Szprotawy wyjechał w ukryciu przed UB na Mazury.

Tam prawdopodobnie złapano go i uwięziono. W 1956 r. w okresie tzw „odwilży” został z więzienia zwolniony. Dalsze jego losy życia są dla nas nieznane.

Rok 1947 przynosi dalszy rozwój uzwiązkowienia i w czerwcu liczba członków wynosiła już 62 osoby. 31 października 1947 r. odbył się w Szprotawie Walny Zjazd ZNP z udziałem

delegata z Okręgu wrocławskiego. Na Zjeździe było już 98 osób. Był to pierwszy Walny Zjazd nauczycieli gdyż wcześniej wszystkie zebrania były zwyczajne.

Należy zauważyć, że w tym czasie do ZNP należeli tylko nauczyciele. Do Zarządu Oddziału Powiatowego wybrano 20 osób, a Prezydium stanowiło 7 osób.

Prezesem został Jan Anioł, wiceprezesem Stanisław Kwiecień, a w skład prezydium wchodzili Stanisław Syrycki, Leonarda Walkowiak, Tadeusz Palczyński, i Kunegunda Kochmańska.

Pod koniec 1947 r. na terenie powiatu szprotawskiego zostały utworzone 3 Ogniska: 1. Ognisko w Szprotawie, 2. Ognisko w Niegosławicach i 3. Ognisko w Przemkowie.

Na początku 1948 r. w wymienionych ogniskach zostały przeprowadzone wybory. W 1949 r. Ogniska ZNP uległy likwidacji i zastąpiono je Zakładowymi Organizacjami Związkowymi,

a na wsiach kilka szkół utworzyło Międzyszkolną Organizację związkową. 02.04.1950 r. odbył się drugi Zjazd delegatów na którym uczestniczyło już 120 osób w tym również pracownicy administracji i obsługi.

Prezesem została wybrana Józefa Utrat Kosiarska. Była to jedyna kobieta w osiemdziesięcioletnim okresie istnienia szprotawskiego Oddziału, która piastowała stanowisko prezesa.

W lipcu 1950 r. powiat szprotawski przechodzi administracyjnie pod woj. zielonogórskie i tym samym Powiatowy Oddział ZNP w Szprotawie przechodzi pod zarząd okręgu w Zielonej Górze.

Z chwilą reorganizacji, działalność ZNP w powiecie szprotawskim rozwija się coraz lepiej. Następuje wzrost liczby członków i tak: w końcu 1950 r było 130, 1953r. – 146, 1954r. – 220,

1959 r. – 242, 1961 r. - 301, 1962 r. – 325, a w 1963 r. – 327 członków. Były takie lata, że uzwiązkowienie nauczycieli wynosiło prawie 100% i nauczyciele stanowili trzon organizacyjny związku.

Podobnie było aż do 1975 r.

Rok 1956, który przyniósł w Polsce krótkie zmiany w życiu politycznym, gospodarczym i kulturalnym wpłynął również na zmianę stylu pracy i struktury organizacyjne ZNP.

Przywrócono dawne formy organizacyjne w postaci Ognisk ZNP. W oparciu o instrukcję ZG ZNP w powiecie szprotawskim powołano 5 Ognisk. 1. Ognisko Szprotawa, 2. Ognisko Małomice,

3. Ognisko Przemków, 4. Ognisko Niegosławice, 5. Ognisko Borowina. Dnia 22.III 1957 r. odbył się powiatowy zjazd sprawozdawczo-wyborczy na którym wybrano nowy zarząd oddziału,

prezesem został Mieczysław Lisiecki. Jako, że w tamtych latach w szprotawskim Oddziale ZNP dość często zmieniały się władze przedstawiam listę wszystkich prezesów od 1945 r. do dnia dzisiejszego.

Prezesi Oddziału ZNP w Szprotawie:

lata Prezes

1945 - 1946 - Zygmunt Walkowiak

1946 - 1947 - Zdzisław Dąbrowicz

1947 - 1950 - Jan Anioł

1950 - 1951 - Józefa Utrat Kosiarska

1951 - 1953 - Edward Dec

1953 - 1955 - Henryk Jarosz

1955 - 1957 - Bogdan Badurski

1957 - 1958 - Mieczysław Lisiecki

1958 - 1959 - Antoni Rachwalski

1959 - 1963 - Kazimierz Makuch

1963 - 1964 - Wacław Jaroszewicz

1964 - 1972 - Kazimierz Jarguz

1972 - 1973 - Mieczysław Solecki

1973 - 1975 - Edward Sokółka

1975 - 1981 - Ferdynand Żuber

1881 - 1983 - działalność związku zawieszona (stan wojenny)

1983 - 1998 - Jan Trochanowski

1998 - 2019 - Wiesław Serafin

2019 - ......... - Waldemar Błażków

W okresie 80. lat istnienia Oddziału ZNP w Szprotawie funkcję prezes pełniło 18 osób. Najdłużej Kol. W. Serafin 21 lat a najkrócej wspomniany wcześniej Zdzisław Dąbrowicz – nie całe 3 miesiące.

Mamy również trochę informacji o działalności naszego związku z lat sześćdziesiątych i tak wiemy, że 25 maja 1963 r odbyła się konferencja sprawozdawczo-wyborcza Oddziału na której to wybrano

19 osobowy zarząd z którego wybrano 7 osobowe prezydium w następującym składzie: Jaroszewicz Wacław – prezes, Baśladyński Józef – wiceprezes, Kochmańska Kunegunda – sekretarz,

Walkowiak Leonarda – skarbnik, Lisiecki Mieczysław – członek zarządu, Główka Tadeusz – społeczny inspektor pracy, Łuczko Henryk – kierownik pedagogiczny.

W czerwcu tego roku oddział szprotawski zdobył I miejsce w skali województwa w konkursie pt. „Nasz Oddział dobrze pracuje” oraz otrzymał nagrodę pieniężną w kwocie 3000 zł. ufundowaną

przez Zarząd Okręgu, a Ognisko ZNP w Niegosławicach I miejsce i kwotę 1200 zł w konkursie pt. „Nasze Ognisko dobrze pracuje”. Na szczeblu krajowym w tym konkursie Oddział Szprotawa zajął III miejsce

i otrzymał nagrodę 5000 zł a ognisko Niegosławice IV miejsce i nagrodę 2000 zł.

26.10 1963 r Zarząd Oddziału zorganizował wycieczkę krajoznawczo-turystyczną do Poznania, Kurnika Gniezna, Biskupina w której uczestniczyło 50 nauczycieli powiatu.

Wycieczka była bardzo udana jak również od strony krajoznawczo-turystycznej bardzo przydatna.

Z zapisów kroniki oddziału wynika również, że nauczyciele jeździli na operetkę do Poznania i Zielonej Góry oraz uczestniczyli w zielonogórskim winobraniu.

08.02.1964 r. zarząd Oddziału zorganizował zabawę karnawałową dla wszystkich chętnych nauczycieli z powiatu szprotawskiego. Zabawa był bardzo udana z różnymi niespodziankami.

Sekcja Emerytów i rencistów przy Oddziale ZNP w Szprotawie została założona w październiku 1964 r. Pierwszym przewodniczącym został Stanisław Syrycki, funkcję tę pełnił krótko i następnie

na przewodniczącą wybrano Koleżankę Leonardę Walkowiak, która od 1945 r. pełniła również funkcję skarbnika Oddziału. Do sekcji należało ponad 20 osób.

Ta liczba utrzymywała się przez kilka następnych lat. Aktywnie uczestniczyli oni w codziennym życiu związkowym Oddziału jak również uczestniczyli w wielu spotkaniach i szkoleniach organizowanych

przez Okręg w Zielonej Górze. Z zapisów kroniki sekcji EiR wynika, że kol. Leonarda Walkowiak pełniła funkcję przewodniczącej co najmniej do grudnia 1972 r.

Dalszych informacji, czyli od 1972 r. do 1998 r. o pracy Oddziału ZNP oraz SEiR w Szprotawie brak.

O ile o działalności Oddziału ZNP w latach powojennych możemy powiedzieć dość dużo, to o działalności z lat 70, 80 i 90 niewiele. Wszystko co zostało do tej pory przedstawione o historii Oddziału

szprotawskiego, zostało zebrane ze szczątkowych materiałów związkowych, które zachowały się, oraz z notatki od osoby prywatnej, która w latach osiemdziesiątych pisała pracę magisterską na temat

działalności ZNP w Szprotawie.

W latach 1981-1983 działalność wszystkich związków zawodowych została zawieszona (stan wojenny).

Reaktywację działalności ZNP na terenie Szprotawy i gmin ościennych podjął się Jan Trochanowski, który został wybrany w 1983 r. na prezesa Oddziału i funkcję tą pełnił do 1998 r.

W tym okresie siedziba Oddziału mieściła się w budynku dawnego Wydziału Oświaty, na ul. Bronka Kozaka. W roku 1998 prezesem Oddziału został wybrany Kol. Wiesław Serafina a siedzibę Oddziału ZNP

przeniesiono do pomieszczenia w sali sportowej na ul. Sienkiewicza 2, która to mieści się pod tym adresem do dnia dzisiejszego.

Nowo wybrany prezes nie otrzymał żadnej dokumentacji związkowej, poza bieżącą. Tłumaczono, to tym iż wszelkie dokumenty które zostały zgromadzone w archiwum tego budynku, zostały zniszczone.

Po przejęciu oddziału przez kolegę Wiesława Serafina w kwietniu 1998 r. do ZNP należała łącznie z emerytami ponad 150 osób. Nowy prezes przyjął sobie za główne zadanie odbudować związek i to mu się udało.

Już w grudniu 1998 r. Oddział ZNP w Szprotawie liczył ponad 250 osób, czyli w przeciągu kilku miesięcy Kol. Wiesław Serafin zdołał zachęcić do zapisania się do ZNP ok. 100 osób.

Do Oddziału szprotawskiego należeli nauczyciele i pracownicy administracji i obsługi placówek oświatowych i przedszkoli z Miasta i Gminy Szprotawa, Małomic oraz gminy Niegosławice.

W okresie jego działalności liczba członków stale rosła, a w latach 2010 – 2019 wynosiła 320-350 osób zrzeszonych w 16 Ogniskach. Przez wiele lat największym Ogniskiem w Oddziale było Ognisko

w SP Wiechlice i Ognisko w Małomicach. Były takie lata, że w każdej placówce oświatowej funkcjonowało ognisko ZNP.

Nauczyciele oraz pracownicy AiO dostrzegli, że przynależność do ZNP daje im ochronę praw pracowniczych, bezpłatną pomoc prawną i wsparcie w sprawach zawodowych, korzyści materialne takie jak

zasiłki, zapomogi i zniżki w obiektach wypoczynkowych, możliwość rozwoju poprzez darmowe szkolenia, kursy i webinaria, a także wsparcie integracyjne poprzez organizację różnych imprez,

a także różnego typu wyjazdów np. do sanatorium ZNP, ośrodków wypoczynkowych, turystycznych, sportowych i innych.

Przedstawiciele ZNP brali udział w komisjach kwalifikacyjnych i egzaminacyjnych w procesie awansu zawodowego, negocjacjach z władzami samorządowymi, czy manifestacjach w Warszawie,

Wrocławiu, Gorzowie Wlkp. również i zagranicznych np. w Berlinie czy Strasburgu. Wszystko to w obronie oświaty, godności, praw i interesów nauczycieli, edukatorów i pracowników oświaty,

co obejmuje walkę o lepsze warunki pracy i podwyżki płac, a także dążenie do zapewnienia wysokiej jakości publicznej, bezpłatnej edukacji.

Oddział ZNP sprawuje również nadzór nad przestrzeganiem prawa pracy i warunków socjalnych, uczestniczy w procesie legislacyjnym, wyraża opinie w indywidualnych sprawach pracowniczych

oraz wspiera członków w organizacji czasu wolnego, wyjazdów i udziela pomocy socjalnej. Wiele tych działań z lat 2000-2025 zostało zapisanych na naszej stronie internetowej.

Przez 0statnie 25 lat członkowie naszego Oddziału uczestniczyli ponad sto dwadzieścia razy w różnych imprezach typu:

1. Wycieczki krajoznawczo-turystyczne – krajowe i zagraniczne, wczasy, pobyty w sanatorium ZNP w Ciechocinku – kilkanaście razy, wielokrotne rajdy w Sudety, spływy kajakowe czy rajdy rowerowe

po okolicach Szprotawy.

2. Szkolenia spotkania, kursy, konferencje np. spotkanie z wiceprezesem ZG ZNP Krzysztofem Baszczyńskim w Szprotawie czy prezesem ZNP Sławomirem Broniarzem w Warszawie.

3. Imprezy sportowe np. kręgle, strzelectwo, siatkówka, darty, tenis stołowy, na których jakże często zajmowaliśmy czołowe miejsca, nawet w tych o randze ogólnopolskiej,

4. Manifestacje i różnego typu uroczystości związkowe.

Jedną z takich większych uroczystości było odsłonięcie 08.09.2015 r pomnika poświęconego pamięć nauczycieli i pracowników oświaty.

Uroczystość ta odbyła się na cmentarzu komunalnym w Szprotawie z okazji 110 rocznicy ZNP i 70. lecia naszego Oddziału.

Pomnik ten upamiętnia tych wszystkich, którzy kształtowali nasze umysły i postawy, tych którym zawdzięczamy, to kim i jacy jesteśmy, którzy w naszej młodości byli dla nas ważni i spędziliśmy z nimi wiele lat,

a których już nie ma wśród nas.

Zrobiliśmy to dlatego, że „umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią się im płaci”.

W uroczystości uczestniczyli: S. Broniarz – prezes ZNP, Prezes Okręgu Lubuskiego ZNP- Bożena Mania, H. Janowicz - starosta Żagański, Mirosław Gąsik – obecny burmistrz Szprotawy,

Józef Rubacha – były burmistrz Szprotawy, Janina Sendecka – burmistrz Małomic, Jan Szczupak – burmistrz Przemkowa, Jan Kosiński - wójt Niegosławic, Andrzej Skawiński były przew. Rady Miejskiej,

prezesi prawie wszystkich Oddziałów ZNP woj. lubuskiego, dyrektorzy szkół, młodzież i harcerze z terenu Szprotawy, oraz wielu innych dostojnych gości.

Chciałem również powiedzieć, że Prezes Sławomir Broniarz był również w Szprotawie na Oddziałowej Konferencji Sprawozdawczo-wyborczej w 2002 r.

Wszystkie te imprezy i działania udokumentowane są na 1675 zdjęciach naszej strony internetowej, które były oglądane ponad 1 mln razy.

Na naszej stronie można było znaleźć wiele aktualnych artykułów dotyczących spraw związkowych i oświatowych, które do końca 2024 r były systematycznie odświeżane i czytane.

Świadczy o tym fakt, że nasza strona była otwierana ponad 500 tys. razy. Na naszej stronie internetowej, którą prowadził były prezes Wiesław Serafin, tak naprawdę zapisana jest historia działalności szprotawskiego

oddziału ZNP z ostatnich 25 lat.

Jeżeli zaś chodzi o personalny skład oddziału z ostatnich 25 lat, to przedstawia się ona następująco: Wiesław Serafin był prezesem Oddziału od 1998 r. do 2019 r.

W latach 1098 - 2002 zastępcami byli: Fuławka Renata i Marcinowska Maria, sekretarzem –Rudnicka Bogumiła a skarbnikiem – Jan Trochanowski. Przewodniczącym SEiR – Boczniewicz Jarosław

a przew. SAiO –Rożek Danuta. Zarząd liczył 14 osób.

W latach 2002- 2006 zarząd liczył 23 osoby i funkcje wiceprezesa pełnili: Rudnicka Bogumiła i Haładaj Zofia, sekretarzem była- Bartosik Barbara, skarbnikiem -Siwerska Halina, która funkcję tą pełni

do dnia dzisiejszego, przew. SEiR – Mierzejewska Krystyna, która funkcję tą pełniła przez 3 kadencje do roku 2014 .

W latach 2006 – 2010 zastępcami zostali wybrani Galusiński Rafał, który funkcję tą pełnił do 2018 r. i Dudek Ewa, sekretarzem wybrano Hajduk Iwonę, która funkcję tą pełniła do 2019 r.

W latach 2010 – 2014 wiceprezesami byli Galusiński Rafał i Kopaniecka Krystyna, która funkcję tą pełniła do 2019 r. a Zarząd Oddziału składał się z 23 osób.

Lata 2014-2019 były ostatnią kadencją w której prezesem był Wiesław Serafin, a wiceprezesami Galusiński Rafał i Kopaniecka Krystyna oraz sekretarzem Hajduk Iwona. Przewodniczącą SEiR wybrano

Zdebelak Anielę, która funkcję tą pełni do chwili obecnej.

W roku 2019 dotychczasowy prezes Wiesław Serafin nie kandydował już na funkcję prezesa Oddziału, natomiast na Okręgowej Konferencji Sprawozdawczo – wyborczej w Zielonej Górze został wybrany

do Głównej Komisji Rewizyjnej ZNP w Warszawie w której to działa do chwili obecnej.

Na Oddziałowej Konferencji Sprawozdawczo-wyborczej, która odbyła się w dniu 24.05.2019 r. prezesem Oddziału został wybrany Waldemar Błaszków.

Wiceprezesami na kadencję 2019- 2024 zostali Wiesław Serafin i Basałyga Piotr a sekretarzem Swędrak Renata, która funkcję tą pełni do chwili obecnej. Zarząd Oddziału liczył 17 osób.

Wybory do władz oddziałowych obecnej kadencji odbyły się 24 maja 2019 r . Prezesem Oddziału został ponownie wybrany Waldemar Błażków a funkcje wiceprezesów pełnią Mazur Anna i Kowalczyk Michał,

sekretarzem jest Swędrak Renata, skarbnikiem Siwerska Halina a przewodniczącą SEiR Zdebelak Aniela. Zarząd Oddziału liczy 21 osób w skład którego wchodzą wszyscy prezesi Ognisk podległych Oddziałowi

ZNP w Szprotawie, przew. SEiR Aniela Zdebelak, skarbnik - Halina Siwerska oraz wiceprezes - Michał Kowalczyk i Wiesław Serafin – członek zarządu oddziału.

Na dzień dzisiejszy Oddział ZNP liczy 251 członków w tym 234 pracujących i 17 emerytów.

Opracował

Wiesław Serafin