Brakuje nauczycieli. Ale to nie jest największy problem. W ciągu najbliższych 20 lat polski system edukacji może zmagać się z poważnym kryzysem kadrowym – obecnie zaledwie 5 proc. polskich nauczycieli ma mniej niż 30 lat i jest to jeden z najniższych wyników w Europie. Niski prestiż i słabe zarobki skutecznie zniechęcają młode pokolenie do podjęcia pracy w szkole.

§ Głównym wyzwaniem polskiego systemu edukacji nie jest sama liczba nauczycieli, lecz ich starzenie się — czytamy w raporcie Fundacji Teach for Poland "Nauczyciel_ka 2040"

§ Polska znajduje się na 5. miejscu od końca wśród krajów OECD pod względem siły nabywczej początkujących nauczycieli

§ Deficyt kadrowy w szkołach jest najbardziej odczuwalny w zachodniej Polsce oraz dużych aglomeracjach miejskich i wciąż się zwiększa

Kluczowym wnioskiem z raportu Fundacji Teach for Poland, opracowanego we współpracy z Fundacją Stocznia, nie jest brak chęci młodych ludzi do bycia nauczycielami, ale brak odpowiednich warunków, które przyciągnęłyby nowe talenty do edukacji.

Deficyt nauczycieli. Największy w zachodniej Polsce i dużych miastach

Niecałe 5 proc. nauczycieli w Polsce ma mniej niż 30 lat, wynika z raportu OECD "Education at a Glance 2024", co świadczy o starzejącej się kadrze i podkreśla pilną potrzebę przyciągnięcia młodszych pokoleń do tej profesji — czytamy w raporcie "Nauczyciel_ka 2040".

W roku szkolnym 2023/2024 w placówkach oświatowych w Polsce pracowało 525 tys. nauczycieli. W całym systemie edukacji jest ich jednak więcej, bo około 736 tys.

Pod względem liczby nauczycieli w relacji do liczby uczniów Polska nie odbiega od europejskiej średniej. W praktyce jednak sytuacja jest różna w poszczególnych regionach kraju. We wschodniej i południowo-wschodniej Polsce, gdzie liczba uczniów jest niższa, nauczycieli nie brakuje, a może jest ich nawet za dużo, jednak w zachodniej Polsce oraz dużych aglomeracjach miejskich deficyt nauczycieli jest odczuwalny i wciąż się zwiększa — zauważają autorzy raportu.

W Polsce brakuje młodych nauczycieli

Głównym wyzwaniem polskiego systemu edukacji nie jest sama liczba nauczycieli, lecz ich starzenie się. W 2023 r. odsetek nauczycieli powyżej 50. roku życia wzrósł o 6,5 pkt proc., z 29 proc. do 36 proc. Jednocześnie tylko 5 proc. nauczycieli to osoby poniżej 30. roku życia – to jeden z najniższych wyników w Europie.

Jeśli obecny trend starzenia się profesji zostanie utrzymany, w 2040 r. nauczyciele powyżej 50. roku życia będą stanowić aż 73 proc. kadry w edukacji wczesnoszkolnej (obecnie to 44 proc.). Zawód ten jest również mocno sfeminizowany – kobiety stanowią aż 82 proc. nauczycieli, a ich udział stale rośnie.

Zarobki nauczycieli. Polska na szarym końcu

Niski prestiż i słabe zarobki skutecznie zniechęcają młode pokolenie do podjęcia pracy w szkole. Polska znajduje się na 5. miejscu od końca wśród krajów Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) pod względem siły nabywczej początkujących nauczycieli, a w ustawowych wynagrodzeniach plasuje się przedostatnia, tuż przed Węgrami — czytamy w raporcie.

Jak zauważają jego autorzy, nawet po podwyżkach z 2024 r. średnie wynagrodzenie nauczycieli jest zaledwie o 2 proc. wyższe niż przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, a wynagrodzenie bazowe nauczycieli wchodzących do zawodu o tyle samo przewyższa wartość płacy minimalnej.

Mimo ostatnich podwyżek relacja przeciętnego i minimalnego wynagrodzenia nauczycielskiego do przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce i ustawowo gwarantowanej płacy minimalnej jest dziś znacznie niższa niż jeszcze na początku ubiegłej dekady.

Kto nas będzie uczył?

Nauczyciele są również w coraz większym stopniu przeciążeni obowiązkami, pracują ponad wymiar swojego etatu, co dodatkowo pogłębia problem wypalenia zawodowego i przyczynia się do niskiej atrakcyjności zawodu w oczach osób wchodzących na rynek pracy.

Sondaż przeprowadzony przez Fundację Teach for Poland ujawnia, że jedynie 4 proc. młodych osób uważa zawód nauczyciela za swój wymarzony, co stawia przed nami pytanie – kto, czego i jak będzie uczył w przyszłości?

Źródło: Raport "Nauczyciel_ka 2040"